#3 - Önce kendine öde: 50/30/20 kuralı nedir, nasıl uygulanır?
Sıralamayı değiştirmek, tutardan daha önemli.
Kısaca: Önce kendine öde, maaş gelince ilk iş olarak birikim payını ayırmak ve kalanla yaşamak demektir. 50/30/20 kuralına göre gelirin %20'si birikime gider. Bu oran sana uymuyorsa %5 ile başlayabilirsin. Ayda 500 TL'yi 25 yaşında biriktirmeye başlayan biri, 35 yaşında başlayana göre 65 yaşında 169.238 TL daha fazlasına sahip olur (Örnek: faiz %34, enflasyon %30, gerçek getiri yaklaşık %3).
Eylül 2025 ile Eylül 2026 arasında %24 zam alan biri, aynı dönemde fiyatlar %29,73 arttığı için alım gücünün %4,4'ünü kaybetti. Bu kişi her ay 2.865 TL eksikle yaşıyor. Böyle bir yılda biriktirmek zor. Bu sayıda bunu kolaylaştıran tek bir alışkanlığa bakıyoruz: önce kendine öde.
Erken başlamak ne kadar fark eder?
Ayda 500 TL'yi (bugünkü alım gücüyle) 25 yaşında ayırmaya başlayan biri, 35 yaşında başlayana göre 65 yaşında 169.238 TL daha fazlasına sahip olur. Bu kişi sadece 60.000 TL fazla yatırır. Farkın geri kalanını zaman yaratır.
| Başlama yaşı | Ayda ayrılan | Toplam yatırılan | 65 yaşında (bugünkü parayla, gerçek ≈%3, Örnek) |
|---|---|---|---|
| 25 | 500 TL | 240.000 TL | 458.595 TL |
| 35 | 500 TL | 180.000 TL | 289.357 TL |
Gerçek %3 ne demek? Örnek: Paran yılda %34 faiz kazansın, fiyatlar da yılda %30 artsın. Fiyat artışını çıkarınca gerçek kazancın yaklaşık %3 olur. Hesaptaki rakam her yıl çok daha hızlı büyür, ama market fişi de büyür. Bu yüzden tabloyu bugünkü parayla gösteriyoruz. 25 yaşında başlayan kişi toplam 240.000 TL yatırır ve 65 yaşında bugünkü parayla 458.595 TL'ye sahip olur. Yani alım gücü neredeyse 2 katına çıkar.
Tutarlar bugünkü alım gücüyledir. %34 faiz ve %30 enflasyon örnek varsayımdır ve garanti değildir. TÜİK'e göre Eylül 2026 yıllık enflasyonu %29,73'tür.
Önce kendine öde ne demek?
Çoğumuz şöyle yaşıyoruz: Maaş gelir, harcarız, para kalırsa biriktiririz. Enflasyonun yüksek olduğu yıllarda genellikle para kalmaz.
Önce kendine öde kuralı bu sırayı tersine çevirir: Maaş gelir, önce birikim payını ayırırsın, kalanla yaşarsın.
Bu bir irade meselesi değil, bir düzen meselesidir. Maaş gününün ertesi gününe otomatik bir transfer talimatı kurarsan, görmediğin parayı harcamazsın.
50/30/20 kuralı nedir?
50/30/20 kuralı, gelirini üç parçaya ayırır: %50 ihtiyaçlar, %30 istekler ve %20 birikim.
| Pay | Ne için | 62.000 TL maaşta (Örnek) |
|---|---|---|
| %50 | İhtiyaçlar: kira, fatura, market, ulaşım | 31.000 TL |
| %30 | İstekler: dışarıda yemek, kahve, tatil | 18.600 TL |
| %20 | Önce kendine: acil fon, birikim, yatırım | 12.400 TL |
Büyük şehirde kirada oturan biri için %50'lik ihtiyaç payı çoğu zaman yetmez. %20 sana uymuyorsa %5 ile başla (62.000 TL maaşta 3.100 TL) ve her zamda oranı 1-2 puan artır. Önemli olan oran değil, sıranın değişmesidir.
Birikim payını önce nereye ayırmalısın?
- Acil durum fonu: 3 aylık giderin tamamlanana kadar birikim payının tamamı buraya gider. Ne kadar olması gerektiğini acil durum fonu yazımızda hesapladık.
- Uzun vadeli koruma: BES gibi devlet katkılı sistemler bu adımdadır. Bu konuya ayrı bir sayıda bakacağız.
- Büyütme: Enflasyonu yenmeyi hedefleyen yatırımlar bu adımdadır. 26 Ekim 2026'daki sayıda ilk adıma bakacağız.
Küçük harcamalar yılda ne kadar tutar?
Günde 120 TL'lik bir kahve, yılda 43.800 TL eder. Kahveyi bırakmanı söylemiyoruz. Ama haftada 2 gün kahveni evden götürürsen yılda 12.480 TL kenarda kalır. Bu tutar, 62.000 TL maaşlı birinin bir aylık birikim payına eşittir.
Kendi küçük harcamanı bulmak için günlük tutarı 365 ile çarp. Yıllık rakam, günlük rakamdan çok daha net bir tablo gösterir.
"Önce gelirim artsın, sonra biriktiririm" doğru mu?
Gelir arttıkça harcama da artar. 50.000 TL maaşta "para kalmıyor" diyen çoğu kişi, 80.000 TL maaşta da aynı şeyi söyler. Birikim, gelirin büyüklüğünden çok birikimin ilk sırada olup olmamasına bağlıdır.
Bu hafta yapabileceğin tek şey
Bankanın uygulamasında, maaş gününün ertesi gününe otomatik transfer talimatı kur. Tutar küçük olabilir. Önemli olan, transferin otomatik olmasıdır. Kendi zammının enflasyonu yenip yenmediğini Reel Getiri Hesaplayıcı'da kontrol edebilirsin.
Sıradaki sayı
26 Ekim 2026'daki sayıda ETF'e bakacağız: Tek işlemle yüzlerce şirkete nasıl ortak olunur ve bilmen gereken 3 maliyet nedir?
Bu sayıyı faydalı bulduysan, biriktirmeye bir türlü başlayamayan bir arkadaşına ilet.
Sorun ya da fikrin mi var? Bu e-postayı yanıtlaman yeterli. Her yanıtı okuyor ve cevaplıyoruz.
Görüşmek üzere,
Nasıl hesapladık?
- Zam örneğinde maaş 50.000 TL'den 62.000 TL'ye çıktı (%24). TÜİK TÜFE Eylül 2025 ile Eylül 2026 arasında %29,73 arttı.
- Alım gücünü korumak için gereken maaş 50.000 × 1,2973 = 64.865 TL'dir. Alım gücü değişimi 62.000 ÷ 64.865 − 1 = −%4,4'tür.
- 25 ve 35 yaş karşılaştırmasında aylık 500 TL, yıllık yaklaşık %3 gerçek getiri (1,34 ÷ 1,30 ≈ 1,03; aylık bileşik) ve 65 yaşa kadar birikim varsaydık. Tutarlar bugünkü alım gücüyledir.
- Kahve hesabı: 120 TL × 365 = 43.800 TL. Haftada 2 gün × 52 hafta × 120 TL = 12.480 TL.
Bu bülten bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.
